Recensie | Marten en Oopjen, ‘High Society’ in het Rijksmuseum

JOURE

Op 1 februari 2016 kochten Nederland en Frankrijk tezamen twee schilderijen van Rembrandt, elk van 210 x 135 cm: Marten Soolmans en Oopjen Coppit, beide geschilderd in 1634 door niemand minder dan Rembrandt.

 

Om de staat van de schilderijen op te vijzelen verdwenen ze lange tijd in het restauratieatelier van het Rijksmuseum. Tot en met 3 juni 2018 zijn ze in al hun zeventiende-eeuwse glorie te bewonderen op de tentoonstelling ‘High Society’ in het Rijksmuseum naast 37 andere op “High Society”-formaat geschilderde doeken. Grote fraai geschilderde doeken uit vier eeuwen schilderkunst op zijn best waarvoor de tentoonstellingscommissie musea over de gehele wereld moest contacteren! Het Rijksmuseum heeft een oogverblindende overzichtscatalogus ontworpen, geschreven door Jonathan Bikker, conservator onderzoek, en fraai gestileerde door nai010 uitgevers Rotterdam. Om ook de jongste lezers te bereiken, de museumbezoekers van de toekomst(!), werd er door het Rijksmuseum een speciaal luxe Gouden Boekje ontworpen: ‘Marten en Oopjen maken zich mooi’. “Voor elck wat wils”, zoals het aloude gezegde luidt!

J.Bikker: ‘High Society’. Rijksmuseum nai010 uitgevers. ISBN 978 94 6208 425 4.

Ooit waren levensgrote, staande portretten ten voeten uit slechts voorbehouden aan regerende vorsten en hoge adel. Pas later volgde de ‘high society’ in bredere zin. De tentoonstelling toont een aantal van de mooiste portretten ter wereld waarbij de grote verscheidenheid in vorm en functie ten voeten uit wordt getoond.

Dat werken in deze grootte een zeldzaamheid waren, blijkt uit het feit dat Rembrandt slechts drie levensgrote staande portretten ontwierp van de 324 bekende schilderijen die van hem bekend zijn. Zijn tijdgenoot en collega Frans Hals zou maar één schilderij op een dergelijk formaat maken, dat van Willem van Heythuysen, een vermogend lakenkoopman, woonachtig aan de Oude Gracht in Haarlem. Niet overal was het levensgrote formaat een bijzonderheid. De Vlaming Sir Anthony van Dyck maakte bijvoorbeeld 107 (!) levensgrote staande portretten.

 

In het boek ‘High Society’ worden de geportretteerde personen gekarakteriseerd en voorzien van historische feitenkennis: zo had Rembrandts Marten, die ooit in de nabijheid van hem woonde, rechten gestudeerd en was hij twintig toen hij huwde. Acht jaar later zou hij overlijden. Oopjen was twee jaar ouder dan haar man, tijdens het poseren waarschijnlijk zwanger en puissant rijk! Na de dood van haar man huwde zij voor een tweede maal, ditmaal met kapitein Maerten Daey met wie zij bijna twintig jaar getrouwd zou zijn. Op de hoge leeftijd van 78 jaar zou zij overlijden.

Zij, die vorig jaar de tentoonstelling in museum Martena in Franeker hebben gezien, zullen verrast zijn de daar tentoongestelde topstukken van de Friese schilder Wybrand de Geest terug te zien in het Rijksmuseum: Wytze van Cammingha en zijn vrouw Sophia van Vervou. Laatste zou haar man, evenals bij Marten en Oopjen het geval was, dertig jaar overleven! Na Wytze zou ze andermaal trouwen, nu met Joachim Andreae, hoogleraar in de rechtsgeleerdheid aan de universiteit, die Franeker toen rijk was.

Lange essays, prachtige beschrijvingen van de kunstwerken, uitvergrotingen van interessante zaken van de schilderijen, en uiteraard elk schilderij in optima forma zorgen ervoor dat de expositiecatalogus ook ná de tentoonstelling een boek is dat regelmatig ingekeken zal worden. Een in alle opzichten fraai vormgegeven boek!

Jan-Paul Schutten (tekst) en Martijn van der Linden (tek.): ‘Marten en Oopjen maken zich mooi’. Gouden Boekje. Rubinstein. ISBN 978 90 4762 533 9.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: de voormalig Gouden Griffel winnaar Jan Paul Schutten en Gouden Penseel winnaar Martijn van de Linden hebben iets heel bijzonders gepresteerd. Jan Paul schreef een tekst conform de beste deeltjes die ooit in de serie verschenen, en Martijn verbeeldde beide personages Marten en Oopjen alsof hij zelf getuige was geweest bij de voorbereidingen van hun huwelijk.

 

Door Marten en Oopjen te laten figureren voor een achtergrond, die in veel gevallen ontleend is aan een zeventiende-eeuws schilderij, wordt het verhaal op heel duidelijke wijze aan de kinderen verbeeld. Zo herkennen we “decors” van Rembrandt, Vermeer, De Hoogh, enz. Het verhaal is een repeterend verhaal; steeds komt een bepaalde frase terug. Zo moet Marten telkens het duurste van het duurste hebben waar het zijn trouwkostuum betreft, het duurste pak, de duurste hoed, de duurste schoenen… En Oopjen wil alleen maar het mooiste van het mooiste: de mooiste kanten kraag, de mooiste armband, de mooiste bruidssluier… Echter, de afloop van het verhaal op de laatste bladzijde is even anders dan gedacht…

 

Een prachtig Gouden Boekje, dat qua verhaal en woordkeuze jonge kinderen zeker zal aanspreken. Echter ook volwassenen zullen onverholen pret hebben bij het lezen, dan wel voorlezen, van dit verhaal, dat van alle tijden is!

 

Het boek is hier te bestellen.

 

Tekst: Koos Schulte