Recensie | Jacob Benckes, officier uit schippersgemeenschap Friese Zuidwesthoek 1637-1677

JOURE

In een van de eerste dagen van september 1637 werd in Koudum Jacob Benckes geboren. Hij groeide daar op als jongste van zeven in een zeemansgezin. Nadat hij van zijn negentiende tot zijn zevenentwintigste koopvaardijschipper was geweest, koos hij voor de Amsterdamse Admiraliteit. Hij zou uitgroeien tot wat wij noemen: de laatste vertegenwoordiger van de agressieve Nederlandse zeemacht uit de zeventiende eeuw!

Jan der Vries, voormalig ondernemer, en sedert 2005 onderzoeker van de maritieme geschiedenis van de Friese Zuidwesthoek, zocht zijn levensloop uit met als resultaat het lijvige boekwerk: ’Verzwegen zeeheld’.

Jan de Vries: ‘Verzwegen zeeheld’. Walburg Pers, Zutphen. ISBN 9789462492745.

Voor ‘Verzwegen zeeheld’ is Jan de Vries bepaald niet over één nacht ijs gegaan. Twaalf jaar lang was hij elk vrij ogenblik bezig met de levensloop van de welhaast vergeten Koudumer, die slechts gememoreerd wordt door een straatnaam.

Archieven in binnen- en buitenland werden frequent door hem bezocht en zelfs Tobago, een eilandje ter grootte van Texel, gelegen in de Caribische Zee werd door hem bezocht. Tobago, het eiland dat de laatste rustplaats zou worden voor Jacob, omdat een Franse bom het fort De Sterrenschans in 1677 met een voltreffer op de kruitkamer in één keer zou verwoesten… De auteur is er dan ook volkomen in geslaagd het bewogen leven van Jacob Benckes welhaast van a tot z te beschrijven!

Afkomstig uit een koopvaardijgeslacht kon het gebeuren dat hij al op 19-jarige leeftijd op een fluitschip naar Archangelsk voer. Hij zou trouwen met een vrouw uit Stavoren, een huwelijk dat geen lang leven beschoren was omdat ze al snel overleed. Hierna vervoegde Benckes zich bij de Admiraliteit van Amsterdam, waarvoor ook twee broers hadden gewerkt, die helaas beiden in Oost-Indië om het leven zouden komen. Met de tocht naar Chatham en de Slag bij Solebay wist Benckes naam te maken. De inname van Nieuw Nederland in 1673 zou een ander memorabel punt worden, hoewel de Zeeuw Cornelis Evertsen met de eer zou gaan strijken!

Prins Willem III beval hem in 1675 de Sont open te houden, dé bron voor de Nederlandse koopvaardij. De laatste opdracht om in ‘de West’ Tobago te veroveren zou op één dag meer dan 2000 doden vergen. Helaas zou het offensief van de Fransen, zoals voornoemd de Koudumer kapitein-ter-zee het leven kosten.

In het Scheepvaartmuseum in Sneek loopt momenteel de tijdelijke expositie ‘De vergeten zeeheld’, waarin Benckes tot leven komt. Dat de schilderijen van Nicolaes Maes (1634-1693), de schilder uit Dordrecht en leerling van Rembrandt, van zowel Benckes als zijn verloofde Ingena Rotterdam slechts reproducties zijn van originelen uit het Metropolitan Museum , mag jammer genoemd worden. De broze toestand van de vergulde houten lijsten stonden vervoer naar het verre “Holland” niet toe. De trotse Benckes prijkt echter wel voorop het boek van Jan de Vries én op de gelijknamige poster van het Fries Scheepvaartmuseum!

Een interessant boek voor iedereen die zeehelden als Piet Hein, Tjerk Hiddes, Michiel de Ruyter en Cornelis Tromp hoog in het vaandel heeft staan, maar Jacob Benckes (waarschijnlijk) niet kent!