Gorredijkster ijskunstenaar Jeroen Advocaat werkt niet voor de eeuwigheid

GORREDIJK/AMSTERDAM

Jeroen Advocaat (39) uit Gorredijk maakt veel tijdelijke beelden. Na verloop van tijd worden ze weer strand. Of water.

Tekst Fokke Wester Foto's Klaas-Jelmer Sixma  Jeroen Advocaat is deze weken bezig met een koud kunstje: hij is een van de ijskunstenaars die vanuit de hele wereld naar Amsterdam zijn gekomen om daar te werken aan de beelden voor het Nederlandse IJsbeelden Festival. In een 1500 vierkante meter grote vrieshal aan de Arena Boulevard werken 12 Nederlandse kunstenaars samen met 29 buitenlandse collega's aan een immens tableau rond het thema Music Inspires. Juke-Box Van zaterdag 10 december tot en met zondag 5 februari is te zien wat de beste ijskunstenaars van de wereld hebben gemaakt van 275.000 kilo ijs en 275.000 kilo sneeuw. Mozart is er te bewonderen, evenals Elvis en Prince, punk, beelden uit musicals en enorme muziekinstrumenten. Tussen de meer dan honderd ijssculpturen van soms wel 6 meter hoog staat de Wurlitzer Juke-Box van Jeroen Advocaat. De Gorredijkster kunstenaar, die opgroeide in Ureterp en ooit begon met een eigen strip in de Woudklank (De Jeroentjes, over zijn eigen gezinsleven en de actualiteit), is tot en met vrijdag dagelijks in de weer met kettingzaag, frees, schuurmachine, flex en beitels in diverse maten. ,,Ik werk ook veel in zand en het grootste verschil is eigenlijk de situatie waarin je verkeert. Ik heb nu dikke kleren aan en twee paar handschoenen. Het is hier constant 9 graden onder nul en dat is lekker werken, maar in het begin was het wel -15, omdat het toen buiten ook kouder was. Het maken van zandsculpturen is zomerwerk en dan loop je in korte broek rond. Werken in zand is ook wat rustgevender, ijs is fysiek heel zwaar. Als ik alleen maar ijsbeelden moest maken, dan hield ik het niet lang vol.'' Bergen en rotsen Advocaat is als illustrator afgestudeerd aan kunstacademie Minerva in Groningen. ,,Ik maakte ook wel beelden, in klei, was en zeep en later ook wel in brons in opdracht van bedrijven. In 2002 ben ik begonnen met beelden in zand en dat ligt mij heel goed. Ik heb bijvoorbeeld al een paar keer het festival in Sneek gewonnen. Verder werk ik tegenwoordig veel in beton. Zo heb ik de laatste tijd in de Efteling meegewerkt aan het project Symbolica, een nieuwe attractie. En voor de nieuwe dierentuin Wildlands in Emmen hebben we bergen en rotsen nagebouwd. Dan las je eerst een vorm in ijzer, waar een net overheen komt. Dat wordt volgespoten met beton. Mijn werk is terug te vinden in de landschappen bij de apen en in de vlindertuin.'' Met ijs heeft Advocaat nog niet zoveel ervaring, maar hij leert gaandeweg, vertelt hij. ,,Twee jaar geleden ben ik gevraagd om mee te werken aan het eerste IJsfestival in Zwolle, dat was voor mij de eerste keer dat ik in ijs werkte. Iedereen maakt zijn eigen beeld, maar alle beelden bij elkaar vormen een complete voorstelling. Ik kijk vaak naar anderen en daar leer ik veel van. Het is ook een heel collegiaal wereldje, iedereen is bereid om een ander te helpen. En dat moet ook, want ijs is zwaar. Een hoofd op een romp plakken bijvoorbeeld, dat kun je niet alleen doen.'' Corrigeren Welk materiaal de kunstenaar ook gebruikt, het werk zelf is eigenlijk niet zo veel anders, vindt Advocaat. ,,Het gaat er om dat je vorm kunt geven aan een idee, dat is het belangrijkste. De technieken komen ook overeen, want je moet van een massief blok delen weghalen, zodat je het beeld overhoudt. Bij steen is elke hak onherroepelijk, maar bij zand kun je een fout makkelijk corrigeren door er wat bij te smeren. Ook in ijs is een foutje vaak niet meteen definitief, al zie je altijd een naad waar je gemetseld hebt. Zand en ijs werkt ook lekker snel, want het materiaal is op zich vrij zacht.'' Het grootste verschil is eigenlijk dat zand niet doorzichtig is en dat je in ijs met kleuren kunt werken, legt de Gorredijkster uit. Als materiaal wordt namelijk niet alleen transparant ijs gebruikt, maar ook wit ijs en het wat poreuzere sneeuw. Advocaat werkt in Amsterdam aan een juke-box van vier meter hoog en in de doorzichtige kast verwerkt hij blokken wit ijs om de banen aan te geven. Rondom het kunstwerk is een steiger gebouwd, zodat hij van boven naar beneden kan werken. Wereldrecord Vier meter klinkt hoog, maar Advocaat wordt er niet warm of koud van. Als artistiek leider was hij in China betrokken bij een beeld van 23 meter hoogte, het huidige wereldrecord. ,,Hier ben ik een van de arbeiders, maar het is juist goed om aan beide kanten te werken, dan krijg je ook meer begrip voor de ander. Als beeldhouwer werk je liever wat langer en rustiger aan een beeld, maar als opzichter wil je altijd dat iedereen sneller werkt, omdat je weet wat er verder allemaal nog moet gebeuren. Je hebt bedenkers en je hebt uitvoerders, maar je hebt ze wel allebei nodig.'' Op het moment van het interview had Advocaat nog drie dagen voor de juke-box, daarna zou hij worden ingezet bij een ander beeld. ,,We hebben te maken met de deadline van de opening. Het is een strakke planning en we maken lange dagen, maar stel dat ik dan nog wat tijd over heb, dan kan ik hier nog wat extra aandacht geven aan de details.'' Rondvaart De 41 kunstenaars vormen in Amsterdam een hecht collectief, vertelt Advocaat. ,,Na een dag werken ruimen we samen de hal op. Je bent echt onderdeel van een groep en je leert elkaar goed kennen, want bij zulke projecten ben je vaak wel een paar weken bezig. Je eet samen en gaat ook buiten het beeldhouwen met elkaar om. Zo maken we vanavond samen een rondvaart door de grachten van Amsterdam. We zijn eerder collega's dan concurrenten. Ik heb eigenlijk voortdurend wel opdrachten en als ik door de drukte een klus moet afzeggen, dan tip ik een ander.'' Voor de zandsculpturen reist Advocaat de hele wereld over. Zodra het karwei in Amsterdam er op zit, vertrekt hij voor een project naar Zwitserland. ,,Ik werk meestal op uitnodiging. Ja, dat is inderdaad een luxe positie, maar je moet natuurlijk wel eerst naam maken voor ze je vragen. Op de Kunstacademie vinden ze commercie een vies woord, maar in alle redelijkheid: ook als kunstenaar wil je natuurlijk wel je eigen boterham kunnen verdienen. Ik heb in het begin ook heel alleen op mijn zolderkamertje zitten werken en beelden en schilderijen gemaakt voor exposities. Prachtige beeldjes en stillevens, maar niemand kocht iets. Ik heb zelfs nog een tijdje gewerkt als leraar aan het Friesland College in Leeuwarden.'' Pompoenfestivals  Aan zand en ijs en beton heeft Advocaat voorlopig wel even zijn handen vol. Een beeld zagen in een boomstam, zoals in Olterterp is gedaan, hoeft voor hem niet. ,,Maar ik denk wel vooruit en ik zou nog wel eens in pompoen willen werken. Ik heb het nog nooit gedaan, maar ik zie het bij collega's wel eens en het lijkt me wel leuk. Je ziet steeds vaker van die pompoenfestivals, dus er zijn wel mogelijkheden, lijkt mij. Ik vind het ook leuk om galerieën te bezoeken, dat levert altijd weer nieuwe ideeën op. Ik ben toch altijd op zoek naar dingen die inspireren.'' Het is nog een hele kunst om het te maken als kunstenaar, zegt Advocaat lachend. ,,Als illustrator was ik echter wel gewend om in opdracht te werken. Nee, ik maak nu geen kunst meer voor me zelf, daar heb ik het gewoon te druk voor.'' Dat een zandsculptuur na verloop van tijd weer opgaat in het strand en dat het ijsbeeld weer water wordt, vindt Advocaat geen probleem. ,,Het werk is niet voor de eeuwigheid, dat weet je van tevoren. Maar dat geldt voor het hele leven. Wij hebben een mooie tuin, maar in de herfst gaat alles dood en in de lente begint het weer van voren af aan. Dat zie je ook met eten koken en zelfs met de afwas, daar raak je wel aan gewend. En het is ook goed dat je je niet te veel bindt, want zelfs dingen die gemaakt zijn voor de eeuwigheid gaan op een geven moment kapot.'' Veel belangrijker vindt de Gorredijkster het idee dat hier na 10 december honderdduizenden mensen langs lopen om zijn werk te bewonderen. ,,Dat is haast niet voor te stellen, zo lang je aan het schaven en beitelen bent. Wij zijn allemaal hard aan het werk en dan zie je eigenlijk niet eens goed wat je aan het maken bent. Maar straks, als het publiek er bij mag, dan hangen hier grote zwarte kleden achter en wordt alles mooi uitgelicht. Dat is een wonderbaarlijke ervaring. Het voelt heel goed om een onderdeel van dat grote geheel te zijn. En het lijkt me heel leuk om hier straks nog een keertje te komen kijken, samen met mijn vrouw en dochter. Die zijn heel nieuwsgierig waar ik zo lang aan heb gewerkt.''

Auteur

Fokke Wester