Recensie | Eind goed al goed in de Blauwe Reeks van Bommel en Tom Poes

JOURE - In 1990 startte uitgeverij Panda de serie ‘Heer Bommel volledige werken’, die elf jaar later afgerond werd met het veertigste en laatste deel. Verzamelaars, liefhebbers en neerlandici konden terugkijken op een uniek project.

In 2008 begon uitgeverij De Bezige Bij aan een nieuw project, alle 177 dagstripverhalen opnieuw uitbrengen in de serie ‘Alle verhalen van Olivier B.Bommel en Tom Poes’. De serie sloeg aan en verkreeg al snel de naam ‘Blauwe Reeks’ naar de blauw linnen rug, die de deeltjes sierde. Met het uitbrengen van de delen 23 en 60 is nu ook deze reeks voltooid, zodat De Bezige Bij ook haar project tot een goed einde heeft weten te brengen.

Verder is verhaal 111 ‘De Pasmunt’ herdrukt in een zogenaamde ‘bitcoin editie’ en is bovendien het heer Bommel en Tom Poes-verhaal ‘Het Lastpak’ van Henk Hardeman en Henrieke Goorhuis als uitgebreide editie heruitgegeven.

Marten Toonder: ‘Net wat ik al dacht’.

23. De Bezige Bij. ISBN 978 90 234 5541 7.

Drie verhalen uit de jaren 1957-1958 staan er in deze bundel. ‘De Zwelbast’ zal bij velen bekend zijn. Het verhaal vormde de basis van de in 1983 door Rob Houwer uitgebrachte tekenfilm ‘Als je begrijpt wat ik bedoel’. Heer Bommel sluit vriendschap met Zwelg de Zwelbast, een vriendschap die hem door velen niet in dank wordt afgenomen. In de Kleine Club zorgt Zwelgje voor de nodige commotie zodat de markies er bepaald geen voorstander van is om heer Bommel tot erelid uit te roepen. In ‘Heer Bommel gaat het overdoen’ maakt hij een tijdreis, die eens te meer duidelijk maakt dat er aan het verleden geen andere wending gegeven kan worden. In ‘Heer Bommel en de argwaners’ ontfermt hij zich over de kinderen van een oudoom: Heul, Hoep en Olivia. Net als hij denkt dat hij de jeugd heeft kunnen verheffen gooit ambtenaar Dorknoper roet in het eten.

Marten Toonder: ‘Het einde van eindeloos’

60. De Bezige Bij. ISBN 978 94 031 3610 3.

Dit keer twee verhalen uit 1985 en 1986. In ‘Tom Poes en het Bommel-verschiet’ krijgt de lezer een ijzingwekkend sciencefictionverhaal voorgeschoteld wanneer er een machtsovername door robots plaatsvindt. In het verhaal komt dan ook computergigant ICM voor, een verwijzing naar de toenmalige computergigant IBM…

‘Heer Bommel en het einde van eindeloos’ zou het allerlaatste verhaal worden dat Marten Toonder zou produceren. Toen Toonder op 27 november 1985 aankondigde het Bommel-epos stop te zetten zorgde dit voor veel commotie bij de media en de Bommelfans. In het verhaal stort de wereld van heer Ollie als een kaartenhuis in elkaar wanneer ter plekke van Bommelstein en het buiten van de markies een nieuwe wijk zal worden aangelegd. Wanneer zijn heimelijke liefde Doddeltje niet meer om hem schijnt te geven breekt hij. Hij trekt de wijde wereld in… Toch eindigt het verhaal niet in mineur: “Maar voorlopig is alles rustig en geeft heer Bommel zich over aan zijn huiselijk geluk en aan zijn herinneringen, waar hij nog lang op kan teren…”

Willem Feltkamp: ‘Een helder en handzaam overzicht. Wegwijzer bij de Blauwe Reeks’.

De Bezige Bij. ISBN 978 94 031 3510 6.

Om de weg te vinden in het Rommeldamse labyrinth werd een extra deel toegevoegd aan de Blauwe Reeks. Een index op alfabet van de 177 verhalen, een chronologische index van de 177 verhalen en een stuk ontstaanshistorie rond deze belangwekkende reeks komen we in dit deel tegen. Het meest aardige voor de doorgewinterde liefhebber is het gedeelte samenvattingen dat het overgrote deel van de uitgave beslaat. Willem Feltkamp, directeur van de Toonder Compagnie, maakte van ieder verhaal een korte samenvatting waarbij hij te rade ging bij de voorwoorden die Eiso Toonder, Wim Hazeu en Marten Toonder schreven voor de verschillende uitgaven. Iedere samenvatting staat onder de beginstrook van een nieuw verhaal.

Zo is dit deeltje zowel voor de liefhebbers van het Bommel-oeuvre als voor pasbeginnende verzamelaars een heerlijke handreiking. Zij die de deeltjes van de serie graag op chronologische wijze in hun boekenkast zien staan, kunnen de zestig meegeleverde nummertjes op de blauw linnen ruggen plakken. Waarom de uitgever er voor gekozen heeft juist dit deeltje in soft cover uit te geven in plaats van in hard cover zoals dat met de complete reeks het geval was is me een raadsel! Veel liefhebbers zullen nu net dít deeltje te pas en te onpas uit hun boekenkast ter hand nemen…

Marten Toonder: ‘De Pasmunt’

De Bezige Bij. ISBN 978 94 031 3520 5.

In het 111e verhaal uit de Bommel-serie uit de mid jaren zestig liet Marten Toonder de beoefenaar van zwarte magie Magister Pas magische munten op straat verspreiden. Iedereen in Rommeldam begon op slag mee te doen aan een rage, die zou uitmonden in pure hebzucht! Gewoon geld was uit den boze, pasmunten wilden ze hebben! De anders zo correcte, eerbiedwaardige edelman Markies de Canteclaer van Barneveldt, die in zijn dichtbundel ‘Hanezang’ (1987) nog verzuchtte: “Ik wil een indecent dispuut vermijden. Ach, hoe haat ik plat geweld!” zou zich zelfs aan straatroven gaan bezondigen… De alternatieve munt zou uiteindelijk niet waardevast blijken.

Het verhaal doet denken aan de digitale valuta die in onze tijd erg populair zijn… Klaas Knot, president van de Nederlandsche Bank schreef dan ook het voorwoord. Hierin haalt hij de koersstijging van de bitcoin aan, die in 2017 opliep van 1000 naar 20.000 dollar, een verwijzing naar een beleggingshype. De koersstijging zelf, die de oorzaak vormt van een grotere koersstijging. In zijn prachtige betoog stelt Knot verder: “Een van de pijlers onder financiële stabiliteit is namelijk een robuust en betrouwbaar betalingsverkeer dat niet verstoord kan worden door types als magister Hocus Pas.” ‘De Pasmunt’, een verhaal waarin Toonder anno 1965 blijk gaf zijn tijd al ver vooruit te zijn…

‘Heer Bommel en Tom Poes. Het Lastpak’

Henk Hardeman (tekst) & Henrieke Goorhuis (tekeningen). Uitgeverij Personalia. ISBN 978 94 928 4020 2.

In 2016 was er plotseling het verhaal ‘Het Lastpak’ dat Henk Hardeman en Henrieke Goorhuis hadden opgezet naar Toonder. Een verhaal dat ontstaan was doordat de Toonder Compagnie een schrijfwedstrijd had uitgeschreven om een goede heer Bommel- en Tom Poes-schrijver te traceren. Nu, het verhaal was er één indachtig het werk van Marten Toonder en het tekenwerk sloot hierbij naadloos aan. In korte tijd beleefde het boek een aantal drukken. Hoewel het boek oogde als een geïllustreerd verhaal was de impact ervan op de liefhebbers van heer Bommel zo groot dat er door hen tot op dit ogenblik uitgekeken wordt naar een mogelijk nieuw verhaal.

Uitgever Seb van der Kaaden van Personalia wilde de geschiedenis rond dit legendarische verhaal in beeld brengen en deed dit door alle “belanghebbenden” hun zegje te laten doen in de herdruk van ‘Het Lastpak’. Zo schreef Milou Toonder, de kleindochter van Marten Toonder de sprankelende inleiding waarin ze onder meer de makers van ‘Het Lastpak’ aanhaalt: “Hardeman heeft niet geprobeerd om Martens taalgebruik zo precies mogelijk te imiteren, maar gebruikt zijn eigen stijl, waardoor het verhaal prettig leest en toch overtuigend is als Bommelverhaal”. De tekenares typeert ze als een vrouw, “die de tekenstijl van mijn opa in de vingers had” om te vervolgen met: “Ze (ic. Henrieke Goorhuis) kan haar ego loslaten, ze probeert niet om haar eigen stempel op Bommel te drukken…”

In het slotdossier zijn achtereenvolgens Henk Hardeman, Henrieke Goorhuis, en Willem Feltkamp aan het woord, waarbij schetswerk van Henrieke voor de nodige afwisseling zorgt. Hardeman stelt dat hij door Bommelliefhebbers op zijn vingers is getikt. Zodoende zijn er in ‘Het Lastpak’ hier en daar zaken aangepast. Een zinsnede van Heer Bommel: “Daar knapt een mens van op” werd “Daar knapt een heer van op” en ‘Doddeltje’ werd ‘mevrouw Bommel.’ Verder stelt hij dat “de stijl van Toonder voelde als een tweede huid.”

Henrieke Goorhuis en Henk Hardeman

Henrieke Goorhuis stelt dat haar favoriete Bommeltekeningen vrijwel allemaal dateren uit de jaren zeventig toen Piet Wijn het schetswerk verzorgde en Toonder inktte. Haar kleurgebruik stemt ze meestal af op het werk van Ben van Voorn, die onder anderen de achtergronden van de Bommelfilm ‘Als je begrijpt wat k bedoel’ op zich nam. Willem Feltkamp geeft Henk Hardeman een pluim op de hoed: “Wat Henk heeft gedaan is een huzarenstukje. Je moet het maar durven om in de schoenen van de geestelijk vader van Bommel te gaan staan…” Om te eindigen met: “Een vervolg is wel de bedoeling, het liefst weer samen met Henk en Henrieke. De grootste uitdaging wordt een onderwerp bedenken waar Toonder nog niet over heeft geschreven.”

In ‘Het Lastpak’ ontmoet heer Bommel Obbe Zwavel. Deze torst een zwaar pak dat ieders zorgen kan wegnemen. Heer Bommel laat zich behandelen, waarna een golf van gebeurtenissen Rommeldam en haar inwoners teistert. Slot Bommelstein raakt in verval en bediende Joost neemt ontslag. Ook Doddeltje probeert een ander heenkomen te zoeken. Gelukkig is er dan Tom Poes…! Met de herziene editie van ‘Het Lastpak’ heeft de liefhebber van heer Bommel en de zijnen een juweel van een boek in handen!

Koos Schulte