Recensie | Rembrandts zoon Titus centraal in ‘Titus’

JOURE - Rembrandt (1606-1669) ) en zijn eerste vrouw Saskia van Uylenburgh hebben naast voorspoed en roem die hun ten deel viel ook veel tegenslagen gehad. Zo moesten ze drie maal een kind ten grave dragen. Pas met de geboorte van hun zoon Titus (1641-1668) zou het gezinsgeluk echt beginnen.

Tot de mooiste schilderijen van Rembrandt behoort ‘Titus aan de lessenaar’, een portret uit 1655. We zien daarop een jongen, die gezeten achter zijn lessenaar in gedachten verzonken in de verte staart, waarbij hij zijn duim tegen zijn wang houdt.

Jeroen Giltaij (1947), kunsthistoricus en curator in Museum Boijmans Van Beuningen, vroeg zich af wie deze Titus eigenlijk was en wat hij zoal in zijn korte leven heeft gedaan. Bovendien vroeg hij zich af of het jongetje op veel van Rembrandts schilderijen met de prachtige krullen en de rode baret wel echt Titus was… Hij schreef hierover een boek met daarin alle afbeeldingen van schilderijen waarop Titus mogelijk voorkomt. Het resultaat is een studie geworden van Titus van Rijn, van zijn leven en familie en van zijn beeltenis.

Jeroen Giltaij: ‘Titus, zoon van Rembrandt’.

WBOOKS, Zwolle. ISBN 978 94 625 8305 4.

In vier hoofdstukken belicht Giltaij Titus. Allereerst beschrijft hij de zoon met daarin de informatie die bekend is over hem. Korte beschouwingen met daarin veronderstellingen, die vragen oproepen. Wanneer Titus in september 1668 overlijdt, aan welke ziekte is onbekend, in het huis aan het Singel nr. 358, ‘In de gouden schael’ wordt hij vervolgens in de Westerkerk begraven. Met zijn stiefmoeder Hendrickje - zijn echte moeder Saskia overleed al toen hij nog maar 8 maanden oud was - dreef hij een kunsthandel, waar Rembrandt min of meer in dienst was. Een half jaar na zijn dood wordt het dochtertje Titie geboren. Magdalena van Loo, Titus’ vrouw zou vijf maanden later overlijden…

In het tweede hoofdstuk haalt Giltaij de inventaris van de inboedel aan, die gemaakt werd na het overlijden van Magdalena, een geschrift dat gearchiveerd wordt in het Amsterdamse Stadsarchief. De inventaris toont aan dat Titus en zijn vrouw van goede doen moeten zijn geweest. Onder ‘huisraad’ staan beschrijvingen van vier schilderijen, zonder dat er namen van de makers vermeld worden. Kort na de dood van Magdalena moeten ze zijn verkocht. Titie heeft haar grootouders en vader niet meer aan de muur zien hangen…

Het derde hoofdstuk ‘Titus in beeld’ gaat in op de schilderijen, tekeningen en etsen van zowel Rembrandt als zijn leerlingen waarop mogelijkerwijs Titus afgebeeld wordt. Of als Titus zelf, of verbeeld in een Bijbelse scene, of als personage, bijvoorbeeld als een franciscaner monnik. Uit het vierde hoofdstuk ‘Titus als schilder’ blijkt dat Titus geschilderd en getekend moet hebben. Voorbeelden daarvan zijn helaas niet aan te wijzen!

De catalogus van de genoemde schilderijen en tekeningen

In een bijna dertig pagina’s tellend dossier staan vervolgens alle schilderijen en tekeningen waarop Titus mogelijkerwijs staat afgebeeld. Het betreft dan werken van Rembrandt zelf zoals ‘Titus aan de lessenaar’, ‘Titus, lezend in een boek’, ‘Titus met rode baret’, enzovoorts, maar ook werk van zijn leerlingen, die Titus mogelijkerwijs ook hebben weergegeven, Samuel van Hoogstraten en Arent de Gelder. Gelet is er speciaal op specifieke aspecten, haarkleur, mond, huidplooien, een kuiltje naast de lippen, enzovoorts.

Met ‘Titus, zoon van Rembrandt’ heeft de auteur een interessant boek geschreven over deze telg, die zo’n grote rol heeft gespeeld in het gezin van Rembrandt en waarover tot op heden weinig specifieke informatie voorhanden was. De schrijfstijl is enerverend en wars van de zakelijke informatie, die kunsthistorici zich nog wel eens willen toe-eigenen. De uitvoering van het boek mag er eveneens zijn. Prima kleurafbeeldingen van schilderijen en foto’s, verbeeld in een rustige, overzichtelijke lay-out.

Tekst: Koos Schulte