Vliegers uit Joure tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog

JOURE Arjen de Ree schrijft vanaf deze maand elke laatste donderdag een verhaal over de geschiedenis van Joure. In zijn eerste bijdrage gaat hij in op Heije Schaper, Nicolaas Wilhelm Sluyter en Jan Willem Tuininga die piloot voor de geallieerden waren tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook komt Dr. J. Jongbloed aan bod. Hij maakte naam in de Eerste Wereldoorlog. Alle vier komen ze oorspronkelijk uit Joure.

Heije Schaper werd geboren 8 september 1906 in Joure (‘t Syl) werd na de Tweede Wereldoorlog luitenant-generaal bij de Marine Luchtvaartdienst (MLD) en de Koninklijke Luchtmacht. Een korte periode was hij ook staatssecretaris van defensie.

In 1940 wist Schaper te ontkomen met een watervliegtuig Fokker T8w naar Engeland. Schaper kwam terecht bij het 320 Dutch Squadron RAF. Tijdens de oorlog heeft hij met een watervliegtuig een reddingsactie op touw gezet. Echter, de verzetsmensen werden opgepakt hijzelf en de bemanning konden ontsnappen.

Neergeschoten

In 1942 werd Schaper op 30 mei bij Terschelling neergeschoten tijdens een aanval op Duitse schepen. Hij werd krijgsgevangen genomen en opgesloten in Stalag Luft 3 gelegen in Polen bij de plaats Sagan. In 1945 tijdens een overplaatsing werd hij bevrijd door de Britten. In 1946 werd Schaper waarnemend commandant bij de Marine Luchtvaart Dienst. Een aanstelling als Schout-bij- nacht kreeg hij in 1949.

Schaper maakte een overstap in 1954 naar de Koninklijke Luchtmacht. Hij werd als generaal-majoor benoemd tot plaatsvervangend chef van de luchtmachtstaf en werd later bevelhebber der luchtstrijdkrachten.

In 1966-1967 was hij staatsecretaris van defensie. Schaper had vooral na de oorlog een grote carrière. Tijdens WOII zat hij ongeveer tweeënhalf jaar vast.

Nicolaas Wilhelm Sluyter

Nicolaas Wilhelm Sluyter werd geboren in Joure op 4 november 1908 (Midstraat 28). Hij was tweede luitenant-waarnemer en later vlieger-waarnemer.

Hij is zoon van de huisarts Piet Jan Sluyter en ging naar de ambachtsschool in Heerenveen. De Jouster was in zijn vrije tijd in de werkplaats van Schootstra te vinden. Hij had veel interesse in techniek.

In 1930 ging hij naar Soesterberg en volgde daar de opleiding voor vlieger. Tijdens een vlucht wierp hij een bosje bloemen op de stoep van het huis in Joure, omdat zijn moeder jarig was.

In de winter 1939/40 werd Sluyter op pad gestuurd om een konvooi schepen die vastzat in het ijs op het IJsselmeer te zoeken en om proberen contact met hen te maken. Door middel van briefjes aan stenen en as uit de scheepskachels lukte dat.

Ondertussen was hij luitenant-vlieger en reservekapitein-vlieger. Op 10 mei schoot hij bij de aanval van Duitsland op Nederland een Juncker 88A neer. Na nog een paar acties moest hij via Portugal vluchten naar Curaçao, om door te gaan naar Canada.

Vanuit Canada kreeg hij opdracht om naar Engeland te gaan, waar hij op veertien verschillende vliegvelden als vlieginstructeur zowel Nederlandse als Engelse beginnende vliegers de kneepjes leerde.

Hij ontwikkelde onder andere een techniek om de V1 en V2 raketten door middel van ‘wing-tipping’ uit hun oorspronkelijke koers te krijgen, zodat zij niet op bewoonde gebieden zouden neerstorten (in totaal 110 stuks).

Mascotte Polly Grey

Bij zijn laatste opleidingscentrum Woodvale nabij Liverpool nam hij een papegaai mee als mascotte: Polly Grey. Vandaag de dag is dat voor het Leeuwarder 322 Squadron het logo dat zij voeren. In de kantine staat een grote vogelkooi met een grijze roodstaart papaegaai.

Na de oorlog kreeg hij de eindrang luitenant-kolonel vlieger/waarnemer/RTD (research and technology development). Na de oorlog keerde hij terug bij de KLM, waar hij Member Goverment Flight Examiner en Chief Instructor werd. Sluyter overleed op 4 november 1993 in het Italiaanse Lucca.

Jan Willem Tuininga

Jan Willem Tuininga werd geboren op 16 december 1911 aan de Midstraat 25 in Joure. Hij was zoon van een koopman. Verder is er weinig bekend over hem. Hij schopte het tot reserve twee luitenant-vlieger bij de Koninklijke Luchtmacht.

Tijdens zijn opleiding maakt hij noodlandingen mee bij Afferden en bij Aerdenhout in respectievelijk maart 1935 en mei 1936. Hij werd na de oorlog reserve eesrte-luitenant en (1947) en reservekapitein (1948).

Tuininga werd in 1950 directeur in Helmond van de Koninklijke Nederlandse Machinefabriek v/h E.H. Begemann. Tot 1971 werkten er 450 mensen. Uiteindelijk viel het bedrijf om en werd het in 1985 overgenomen. In 1993 werd het complex gesloopt. Na een langdurig ziekbed overleed Tuininga op 16 maart 1988 in Helmond.

Dr. Jacob Jongbloed

Dr. Jacob Jongbloed werd geboren op 11 maart 1895 in Joure (Jordaan). Hij was eerst vlieger en werd later medicus/arts bij de Koninklijke Luchtmacht. Hij is zoon van een timmerman. Zijn vader raakte in financiële problemen, waardoor Jongbloed zijn studie aangepast moest worden.

Jongbloed zat in het escadrille Versteegh genaamd ‘Vijf vingers aan één hand’ en was gestationeerd op Soesterberg. Hij vloog voornamelijk met de Fokker D-VII. Het escadrille Versteegh was een demonstratieteam/stuntteam die in het buitenland grote faam verwierf.

Op 30 mei 1917 behaalde Jongbloed als 35ste Nederlander zijn internationale vliegbrevet. Zo werd hij achtereenvolgens binnen drie jaren tijd onderwijzer, infanterist en tenslotte vliegenier tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Tot die tijd werd er nauwelijks boven de 2800 meter hoogte gevlogen. Zelf was hij de eerste die hierover een wetenschappelijk rapport uitbracht, zoals ijsafzetting aan propellers en vleugels.

Ook toen er voor het eerst boven de vijf kilometer werd gevlogen kregen piloten last van vooral de schrijf-, reken- en spreekstoornissen, die hij bij anderen en zichzelf bij het opklimmen naar dergelijke hoogten observeerde. Dit had zijn bijzondere aandacht.

Hoogleraar

In 1922 startte hij zijn studie geneeskunde en behaalde zijn artsendiploma in 1927. Hij werd weer kapitein-vlieger en twee jaar later promoveerde hij op een proefschrift. In 1939 kreeg hij eervol ontslag uit Militaire dienst.

Op 1 april 1942 werd hij hoogleraar in de fysiologie en was dat tot zijn 70ste verjaardag in 1965. In 1949 werd Jongbloed lid van de Koninklijke Academie. Hij overleed in 1974.

(Tekst Arjen de Ree)