Ingezonden | ‘Recreatiepark of kathedraal in Langweer?’

LANGWEER - Piet Plantinga, bestuurslid van de Vereniging Moai Skarsterlân, stuurde een ingezonden brief toe omtrent plannen voor een recreatiepark in de Hoekerpolder ten noordwesten van Langweer.

Plantinga: ,,Er is een plan om tegen het dorp Langweer aan een grootschalig recreatiepark te realiseren. Dat heeft ingrijpende gevolgen voor het landschap en voor bewoners van het dorp. Ik begrijp dat velen hiervan wakker liggen en actie voeren.”

Hieronder de ingezonden brief van Piet Plantinga.

De Hoekerpolder is in een natte winter zompig land. De koude noordenwind komt over vlak en open land onbelemmerd op het dorp af. Aan de horizon staat de spits van de kerk van Hommerts. 

Gezien vanaf de Janesloot en de Dijken komt de spits van de kerk van Langweer boven de bomen uit. Het landschap en het dorpsgezicht is eeuwenoud. Het is het landschap van onze voorouders die in de vroege middeleeuwen het hoogveen ontgonnen voor bouwland. De richting van de verkaveling in de Hoekerpolder is van die tijd. 

Volgens de eerste topografische kaarten in de 19e eeuw tot de topografische kaart van 1950 verandert er landschappelijk rond Langweer eigenlijk niets. De topografische kaart van 1975 laat echter een ander beeld zien. Het meest opvallend is de ontwikkeling van het recreatiedorp Boornzwaag langs de Scharsterrijn. In oppervlakte groter dan het dorp Langweer. 

Opvallend is dat de lengterichting van Boornzwaag hetzelfde is als de historische verkaveling. De topografische kaart van 2010 laat zien dat het gebied rond Langweer zich in een beperkt aantal jaren snel heeft ontwikkeld. Langweer is uitgebreid naar het westen naar de Dyken toe met een woonwijk en een industrieterrein. Naar het zuiden aan beide kanten van de Langwarderdyk met woonwijken. 

Het gebied langs de Pontdyk, van het dorp naar de Janesloot, heeft aan de kant van de Langweerder Wielen een totale recreatieve functie gekregen. Ten zuiden van Langweer aan de rand van de bossen van Eysinga is het landschap opgeslokt door grote recreatieve ontwikkelingen. 

Het begon met het park Eysinga State, later is dit uitgebreid met een moderner bungalowpark. In ontwikkeling zijn de parken Meer van Eysinga en Het Eyland. Steeds grootser, luxer en duurder. 

199 woningen

Ondanks al deze grootschalige recreatieparken zijn er geen landschappelijke gevolgen voor Langweer, en voor het dorpsgezicht van Langweer. Dat kan veranderen met het Waterpark wat investeerders willen realiseren in de Hoekerpolder. 

Een recreatiepark van 199 woningen in een waterrijke omgeving. Het park moet tegen het dorp aan komen langs de Pontdyk. Vanaf het dorp loopt het tot halverwege de afstand tot de Janesloot, waar in de Pontdyk een brug moet komen voor een vaarverbinding met open water. Het vult voor twee derde de polder in de richting van de Dyken. 
  
Het beoogde Waterpark ligt in het Nationaal Landschap Zuidwest Fryslân. Het Nationaal Landschap wordt beschreven in het rapport Landschapsontwikkelingsvisie en Kansenkaart van het Gebiedsplatform Zuidwest-Fryslân. Het Gebiedsplatform is er van overtuigd dat allerlei ruimtelijke ontwikkelingen wel mogelijk moeten zijn maar dat het landschap steeds het uitgangspunt is. 

Voorzitter Jannewietske de Vries schrijft: ‘Want één ding is wel duidelijk geworden: ons landschap is ons goud en daar pas je goed op.’

Ontwerpomgevingsvisie

In de Ontwerpomgevingsvisie van de provincie Friesland is hoofdstuk 5.4 ‘Karakteristieken van het landschap’ relevant. Er staat: we behouden de status van de Nationale Landschappen. 

En verder: daarnaast dienen de provincies vanuit de Omgevingswet de belangen van cultureel erfgoed af te wegen in de fysieke leefomgeving, het gaat onder andere om stads- en dorpsgezichten én cultuurlandschappen. Bestuurlijk zal de gemeente De Fryske Marren rekening moeten houden met het kader van de provincie . 

De gemeente werkt zelf aan haar Omgevingsvisie voor het noodzakelijke eigen beleidskader. In de Ontwerp-Omgevingsvisie van juli 2018 staat dat het ‘zuidwestelijke deel van de gemeente De Fryske Marren een bijzondere status heeft. Dit is het Nationaal Landschap Zuidwest-Fryslân. De kernkwaliteiten van dit gebied zijn uitgangspunt bij nieuwe ontwikkelingen’. Dat is duidelijk, de kernkwaliteit is een open landschap.

Het zijn beleidsdocumenten met mooie visies, ambities en woorden. Wat voor houvast geeft dat aan de burger als er in zijn leefomgeving een ingrijpende ontwikkeling aan de orde is? Mag je er dan op vertrouwen dat de overheid vasthoudt aan haar eigen beleidskader? De praktijk is vaak anders. 

Er zijn natuurlijk meer belangen dan het behoud van een cultuurhistorisch landschap en dorpsgezicht en het beleven van een leefomgeving. Dit zijn waarden die moeilijk zijn uit te drukken in euro’s. Het kwantificeren van die waarden voor de directe bewoners is nog moeilijker. 

Gemakkelijker is het cijfers te presenteren over de geplande investering en het rendement op die investering. Zowel voor de investeerders als voor de huishouding van de gemeente. De commerciële gevolgen voor het bedrijfsleven in Langweer zijn ook niet zo moeilijk in te schatten. Wie kan aannames tegen spreken, aannames gedaan met de natte vinger of gericht statistisch onderzoek?

Praktijk

In de praktijk gaat het vooral om de commerciële en de politieke belangen. De recreatiemarkt is goed, je zou nu moeten investeren. Hoger rendement dan nu krijg je niet in deze tijd van extreem lage marktrente. Dit kan samen gaan met politieke belangen om de plaatselijk middenstand, in het bijzonder de horeca, te ondersteunen. De afgelopen decennia is dat niet gelukt met alle grootschalige parken bij en rondom Langweer, waarom zou het nu wel slagen?

Hoe wordt in de politiek dan omgegaan met het graag gebruikte begrip rentmeesterschap? Dat is een vervelende vraag. Als het abstractieniveau hoog genoeg is dan kun je verhitte debatten voeren over wie de grootste verdediger is van rentmeesterschap. 

Als de keuze gemaakt moet worden tussen enerzijds cultuurhistorische waarden en leefomgeving en anderzijds commerciële en politieke belangen dan wordt het lastiger. Dan kan zelfs rentmeesterschap verworden tot banaal rente die je direct kunt vangen. 

De keuze tussen wel of niet het Waterpark Langweer te realiseren kan ook gezien worden als de keuze tussen lange termijn denken of korte termijn handelen. Het boek ‘De goede voorouder’ van de schrijver Roman Krznaric gaat over lange termijn denken voor een korte termijn wereld. 

Het begint met ons te realiseren dat we de erfgenamen zijn van schenkingen uit het verleden. Geven we de vele rijkdommen die ons zijn nagelaten door aan onze nakomelingen? 

Wat zijn de gevolgen van ons handelen voor toekomstige generaties? Met andere woorden: ‘Hoe kunnen we goede voorouders zijn?’.

De afgelopen decennia is gekozen voor korte termijn winst. De landschapseconomie was gericht op zo hoog mogelijke agrarische productie tegen zo laag mogelijke kosten. En het verkopen van het landschap aan de recreatie-industrie. De schrijvers van de genoemde artikelen plaatsen de problematiek in een breed, nogal abstract kader. Mooie beschouwingen en mooie ambities. 

Ze blijven echter steken in noodzakelijke maatschappelijke en bestuurlijke veranderingen. Allemaal goed en noodzakelijk maar laten we daar niet op wachten, laten we er nu aan werken om te proberen goede voorouders te zijn. Pak waar mogelijk zaken aan in de directe leefomgeving. De casus Waterpark is nu aan de orde!

Voor Roman Krznaric is het kathedraaldenken één van de essentiële strategieën om een cultuur van lange termijn denken te smeden. De term kathedraaldenken staat voor het soort lange termijn visie dat we overduidelijk terug zien in de kerkelijke architectuur maar dat meestal ontbreekt in de politiek of het bedrijfsleven. 

Als aansprekend voorbeeld wordt vaak de Sagrada Familia in Barcelona van Gaudi genoemd. Vanaf 1883 wordt er aan deze basiliek gebouwd, generatie na generatie. In de casus van het Waterpark gaat het om een landschap wat in generaties is “gebouwd” en waar generaties aan kunnen blijven bouwen. 

(Tekst Piet Plantinga, bestuurslid Vereniging Moai Skarsterlân)