Recensie | Hoe Indiase sits het Nederlandse leven veranderde

Joure - Stoffen en kunstvoorwerpen die de VOC meebracht vanuit Aziatische gebieden zouden het Hollandse bestaan tot vandaag de dag ingrijpend veranderen.

Winnifred de Vos, modeontwerpster, kostuumhistorica, en redacteur bij het damesblad ‘Margriet’ schreef er een interessant boek over: ‘Pronck & Prael. Sits in Holland’. Door het lezen van dit boek, dat het verschijnsel sits vanuit diverse standpunten belicht, wordt uiteengezet welke rol sits in de samenleving speelt en heeft gespeeld.

Winnifred de Vos: ‘Pronck & Prael. Sits in Holland’. Waanders Uitgevers Zwolle. ISBN 978 94 6262 176 3.

Dankzij de opkomende welvaart in de late 16de eeuw werd er contact gelegd met onbekende culturen in verre streken. De kleine Republiek groeide uit tot een welvarende wereldmacht. Kennisoverdracht en cultuurbeleving, maar ook de politiek, vele oorlogen en de rol van de Verenigde Oostindische Compagnie waren daar debet aan. Het was de VOC, die sits ging meebrengen vanuit India. Het fijn geweven, handbeschilderde katoen diende aanvankelijk als ruilobject in de specerijenhandel, maar bleek in Amsterdam hét antwoord op de somberheid van oorlogen en Spaanse overheersing. De heldere kleuren, exotische bloempatronen en de ongekende afmetingen pasten perfect bij het overige dat vanuit vreemde oorden werd meegebracht: porselein, ivoor, goud en zilver, parels en diamanten…

Aanvankelijk waren het de welgestelden, die zich de luxe van sits konden veroorloven. Sitsen wandbekleding en beddengoed werden geliefd. Doordat het materiaal soepel, kleurecht, wasecht en van zodanige kwaliteit was dat het niet stonk of craqueleerde zoals het Europese bedrukte katoen werd het vervolgens ook gebruikt voor de kleding. Zo kwam er kleur in het dagelijkse leven.

Op jaarmarkten werd de sits verkocht en kramers brachten de sits naar alle uithoeken van het land. De ‘Indische katoentjes’ werden met graagte geaccepteerd in de diverse streekdrachten om vervolgens generaties lang mee te gaan. In Friesland is de stof nog steeds in gebruik in de Hindelooper dracht. De schrijfster besteedt daar in het hoofdstuk ‘De elegantie van Hindeloopen’ alle aandacht aan.

Geschiedenis van de sits

Door de teloorgang van vele streekdrachten, namen belanghebbende musea aan sits gerelateerd materiaal op in hun collecties. Omdat het diverse materiaal her en der verzameld en opgeslagen is, lijkt er van enige samenhang nauwelijks sprake te zijn. Winnifred de Vos probeerde zodoende het fascinerende verhaal van de sits in beeld te brengen door terug te gaan in de tijd. Ze neemt de lezers mee naar het Verre Oosten van de militair strateeg Djenghis Khan om vanaf daar middels de ontsluiting van Europa kunst en handel uiteen te zetten.

Het resultaat is een weergaloos mooie uitgave geworden, die de opkomst van sits,( in oud-Nederlands o.a. Chits, Syts, Zits, of naar het Engels Chintz genoemd,) in alle luister verbeeldt. De vele foto’s van kleding, schilderijen, stoffen, spreien, kaarten, enzovoorts ondersteunen het verhaal op sprankelende wijze. Momenteel wordt de productie van sits hervat, zij het machinaal, hoewel het ook weer geproduceerd wordt in kleine Indiase ateliers waaruit blijkt dat sits van alle tijden is!

Koos Schulte