Recensie | Legendarische stoomschepen voor jong en oud

JOURE

Toen ik in de jaren vijftig in Heerenveen “de grote school” ging bezoeken en vele moeders al even gespannen als de kinderen hun kind gingen begeleiden naar het klaslokaal was er een ding wat me meteen opviel. In een lokaal stond achter een raam, dat grensde aan de gang, een prachtige modelstoomboot.

In de jaren die volgden zou ik de boot altijd in de gaten blijven houden, met als ultieme hoogtepunt het jaar waarin ik in de zesde klas kwam en vanuit de bank een prachtig uitzicht had op de boot met het crèmekleurige dek, de geel-zwarte schoorsteen en de zwart-rode romp: de Oranje… Nu wijdt het Scheepvaartmuseum Amsterdam tot en met 18 juli 2019 een tentoonstelling aan het passagiersschip dat tachtig jaar geleden te water werd gelaten. En ook de tentoonstellingscatalogus verhaalt over het iconische passagiersschip dat uiteindelijk een prooi van de zee zou worden. Voor de jongsten verscheen er een boekje over een al even vermaard stoomschip: De Rotterdam. Bij Rubinstein verscheen daar het Gouden Boekje: ‘Naar Amerika’.

Sarah Bosmans & Sara Keijzer: ‘MS Oranje, Koers gewijzigd’. WBOOKS, Zwolle. ISBN 978 94 625 8293 4.

Het levensverhaal van de Oranje leest als een spannend jongensboek. De Nederlandsche Scheepsbouw Maatschappij in Amsterdam ging het schip bouwen voor Stoomvaart Maatschappij Nederland. Op 2 juli 1937 werd de kiel gelegd, op 8 september het jaar daarop werd het schip Oranje gedoopt, waarbij koningin Wilhelmina het te water liet. Op 27 juni 1939 begon het aan een driedaagse technische rondvaart. Drie maanden later voer het naar Batavia waarna het schip opgelegd werd in Soerabaja omdat de Tweede Wereldoorlog was begonnen. Als luxe passagiersschip voor de lijndienst op Nederlands-Indië varen werd zo een onmogelijkheid. Het schip werd getransformeerd tot een drijvend hospitaal om Australische en Nieuw-Zeelandse gewonde soldaten van het Noord-Afrikaanse front veilig thuis te brengen. Na de bevrijding van Nederlands-Indië en gedurende de Indonesische Onafhankelijkheidsstrijd werd het schip ingezet om Indische Nederlanders te repatriëren. Naar schatting 300.000 Indische Nederlanders maakten met de Oranje de overtocht naar hun nieuwe ‘vaderland’. In januari 1959 werd het omgebouwd tot een cruiseschip, maar het verloor de concurrentiestrijd met de burgerluchtvaart en de opkomende all-in-zonvakanties. Het schip werd een symbool voor de veranderende rol van Nederland en diens scheepvaart in de wereld. Het grootste, mooiste en snelste passagiersschip dat ooit op een Amsterdamse werf werd gebouwd, werd in 1964 verkocht aan de Italiaanse rederij Flotta Lauro. Kunstvoorwerpen en decoraties aan boord werden voordien verwijderd omdat die van geen betekenis waren op een Italiaans schip. De naam Oranje werd na de overdracht weldra overgeschilderd om plaats te maken voor de nieuwe naam: Angelina Lauro. De Italianen zouden het schip drastisch verbouwen, onder anderen meerdere salons en een “nieuwerwetse” schoorsteen. In de jaren zeventig zou het voor de cruisevaart ingezet worden.

Op 30 maart 1979 brak er een gigantische brand uit aan boord; het schip lag aangemeerd in de haven van Saint Thomas, een van de Amerikaanse Maagdeneilanden. Het schip veranderde in een wrak en werd als zodanig ook meteen verkocht om vervolgens door een Japanse sleepboot, de Nippon Maru, naar Taiwan te worden gebracht. Op 21 september begon de Angelina Lauro slagzij te maken en drie dagen later zonk de voormalige Oranje 600 zeemijl ten westen van de zuidpunt van het schiereiland van Californië.

Enige oud werknemers van de Oranje blikken in ‘MS Oranje. Koers gewijzigd’ terug naar de jaren dat ze op het reusachtige schip werkzaam waren. Veel foto’s en illustraties in zowel kleur als zwart-wit geven een beeld van de Oranje ten tijde van haar bestaan. Met dit boek en de prachtige overzichtstentoonstelling in het Scheepvaartmuseum Amsterdam heeft de Oranje het mooiste cadeau gekregen dat ze verdient!

Sandra van Beckum & Charlotte Dematons: ‘Naar Amerika!’. Uitgeverij Rubinstein. ISBN 978 90 4762 578 0.

De Rotterdam zou in 1959 het vijfde schip zijn dat onder die naam in gebruik zou worden genomen door de HAL, de Holland-Amerika Lijn. Als cruiseschip zou het geliefd worden. Hun reclameleus sprak dan ook boekdelen: ‘Around the World in eighty days.’ Destijds waren er met name heel veel rijke Amerikanen, die zich het luxe leven aan boord permitteerden. Toen het schip nieuwe aanpassingen behoefde qua veiligheidseisen en het schip bij insiders al beschouwd werd als “een schip van voorheen” besloot de HAL het schip uit de vaart te nemen. Vanaf januari 2015 is het schip, dat ligt aan het Katendrechtsehoofd te Rotterdam zowel een hotel als een restaurant.

In ‘Gouden Boekje’ ‘Naar Amerika’ gaan Polly, haar ouders én hondje Sprits de oversteek maken naar Amerika met stoomschip Rotterdam. Het duurt maar even of Polly ontdekt dat Sprits zoek is. Dat wat een mooie vakantie had moeten worden aan boord verandert met name voor Polly in een nachtmerrie. Overal wordt gezocht, maar Sprits blijft spoorloos. Op de vijfde dag verneemt Polly dat niemand minder dan prinses Beatrix, die ook aan boord was, de kleine viervoeter had verzorgd. Zo komen Polly, haar ouders, Sprits en de prinses toch nog vrolijk aan in Amerika. Charlotte Dematons heeft de mooie veelkleurige illustraties gemaakt van ‘Naar Amerika!’ Op de bovenste grote illustraties zien we het lopende verhaal. Onderaan in de langgerekte illustraties zien we telkens Sprits en waar hij zich op dat moment bevindt, in een rol kabels, in de machinekamer, enzovoorts.

Het jonge kind kan zo het verhaal op twee manieren volgen, alsof twee camera’s het verhaal op verschillende plaatsen registreren. Een leuke vondst, die er voor zorgt dat ‘Naar Amerika’ een zeer geslaagd boekje mag heten!


Auteur

Koos Schulte