NOS zendt 'Er reed een trein naar Sobibor' opnieuw uit

JOURE

De Nationale Omroep Stichting (NOS) zendt op de registratie van het laatste concert opnieuw uit tijdens de herdenking 75 jaar na de opstand in Sobibor.

De uitzending is tussen 19.30 en 21.00 uur te zien op NPO 2 en is de herhaling van het laatste concert op 2 maart 2015 Vredespaleis in Den Haag. Naast een actuele inleiding van tien minuten (met beelden van de herdenking 75 jaar na de opstand in Sobibor) zal daarna het 'concert' 'Er reed een Trein naar Sobibor' in z’n geheel worden uitgezonden. Aan het concert werkte Jouster dirigent Jan Vermaning mee.

Enige overlevende

Op 1 juni 1943 werd Jules Schelvis, samen met zijn vrouw Rachel, haar familie en 3.000 andere Joden uit Nederland vanuit Westerbork in veewagons getransporteerd naar het vernietigingskamp Sobibor. Vrijwel iedereen, ook zijn vrouw Rachel, werd onmiddellijk na aankomst vergast. Jules behoorde tot de 81 jonge mannen die werden geselecteerd om elders als ‘Arbeitsjuden’ in Polen en Duitsland te werken. Na de oorlog bleek hij de enige overlevende van zijn transport te zijn.

Vertellen van getuigenis

Jules Schelvis houdt zich al dertig jaar bezig met onderzoek naar het vernietigingskamp Sobibor en het vertellen van zijn getuigenis. Hiervoor ontving hij een eredoctoraat van de Universiteit van Amsterdam (2008) en werd hij onderscheiden als Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Op 14 oktober 2013 werd hij in Sobibor – 70 jaar na de opstand aldaar – door Polen onderscheiden en benoemd tot Officier in de Orde van Verdienste van de Republiek Polen.

Schrijnende getuigenis, live muziek en historisch beeldmateriaal

Tijdens het concert vertelt Jules Schelvis in fragmenten over de 72 uur lange reis naar het vernietigingskamp Sobibor. Hij schetst daarbij een reëel beeld: hoe zag de wagon er van binnen uit, wie waren zijn lotgenoten, wat bespraken zij met elkaar en wat waren zijn gedachten en emoties tijdens de verschrikkelijke reis? De fragmenten worden afgewisseld met muziek, uitgevoerd door het Nationaal Symfonisch Kamerorkest, dirigent Jan Vermaning, met medewerking van Marjolein Niels (mezzosopraan). Het geheel wordt ondersteund door unieke historische beelden uit het archief van Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid.

Klassieke muziek was en is van levensbelang voor Schelvis. In de oorlog floot hij, samen met vriend Leo de Vries, muziekfragmenten die ze van elkaar moesten raden. “Dat hield ze op de been, want muziek was een zeldzaamheid die je koesterde.” Jules en Jan kozen samen de fragmenten die de musici bij zijn getuigenis laten horen. Onder andere twee aria’s van Bach en het Uhrlicht uit Mahlers Tweede Symfonie. Beide vocale werken. Zijn liefde voor het vocale werk werd al jong aangewakkerd. Als kind ging Jules vaak mee met zijn vader naar de repetities van het koor ‘De stem des volks’. Toen hij een jaar of vijftien was – in 1936 – hoorde hij voor het eerst de Matthäus Passion. Dat maakte zoveel indruk dat hij nadien de hele tekst in een boekje kaligrafeerde’. Achterin dit boekje noteerde Jules de data wanneer hij de Matthäus live heeft bijgewoond. Veel jaartallen ontbreken er niet, praktisch alleen die van de oorlog.