Recensie | Geschiedenis van grafisch ontwerp in ‘The History of Graphic Design’

Joure

In de wereld van architectuur, muziek en film is het terugblikken op het verleden een relevant onderdeel van een opleiding. Het is immers van belang te weten hoe iets vroeger tot stand kwam om daar in het heden baat van te hebben.

In de wereld van het grafisch ontwerp zou pas in de jaren zeventig van de vorige eeuw het verleden een opleving betekenen in een stroom boekuitgaven, die gestaag op gang kwam.

 

Bij Taschen verscheen onlangs ‘The History of Graphic Design deel 1’, een wereldwijde chronologische geschiedschrijving van het grafisch ontwerpen in de periode 1890-1959. Na dit eerste deel zal er in de toekomst bij deze uitgever een afrondend tweede deel, de periode 1960-heden bevattend, verschijnen.


Jens Müller & Julius Wiedemann (Ed.): ‘Vol. 1. 1890-1959. The History of Graphic Design’.( Frans, Duits & Engels). Taschen. ISBN 978 3 8365 6307 9. 


Tot aan het eind van de negentiende eeuw lag de verantwoording van het grafisch ontwerp met name bij de drukkerijen. De opdrachtgever had destijds de keuze uit twee verschillende manieren waarop drukken kon plaatsvinden: de diepdruktechniek met gebruikmaking van koperen of zinken platen waarop getekend wordt, dan wel de boekdrukkunst  zoals die sedert 1455 door Gutenberg (Mainz) dan wel Laurens Janszoon Coster (Haarlem) opgezet was. 


Nadat kunstacademies rond 1850 aandacht gingen schenken aan de opmaak van drukwerk, die rond 1880 resulteerde in het drukken in kleur - denk daarbij bijvoorbeeld aan de theaterplakkaten - brak het tijdvak aan waarin de grafische wereld totaal zou veranderen. Zowel qua drukwerk als opmaak. 70 jaar uitbundig geïllustreerde grafische geschiedenis. 
Zo is het de periode 1890-1959, die in dit eerste op groot formaat uitgeven boek (25 x 38cm.) in 482 pagina’s  zijn beslag krijgt.  Om veranderingen in zowel drukwerk als stijl weer te geven hebben Müller en Wiedemann ervoor gekozen het boek op te delen in decennia. Elke periode van tien jaar wordt zodoende voorafgegaan door een dossier waarin zowel druktechnische  informatie als items uit de rijke historie van de grafische ontwerpen aan bod komen. Elk jaar van dit decennium wordt vervolgens aangeduid met wetenswaardige zaken.

 

Zo komen we in de periode 1890-1900  in het jaar 1891de beroemde afficheontwerpen tegen van Henri de Toulouse-Lautrec: Artistide Bruant en Jane Avril. Het jaar 1892 laat de lezer onder meer kennismaken met de Tsjechische kunstenaar Alphonse Mucha, één van de grootmeesters op het gebied van Jugendstil-ontwerpen.  En het jaar 1894 toont dé reclameontwerper van Nederlandse komaf in de stijl van de Art Nouveau: Jan Toorop met de ‘Delftse slaolie’-prent vol sierlijk gebogen lijnen. Een reclamemaker avant la lettre , zo beroemd dat heel Nederland zijn Calvé-reclames zou omarmen.

 

Door alle nationaliteiten en hun grafische uitingen op het gebied van logo’s (zoals Persil, BMW, de Royal Airforce cirkel), boekomslagen, filmaffiches, tentoonstellingsaankondigingen, sigarettenmerken , enz. te tonen, waarbij vaak info over de ontwerpers de afbeeldingen begeleidt, is het ‘Grafic Design’-boek uiterst onderhoudend én informatief.  Veel Nederlandse grafici, zoals Theo van Doesburg, medeoprichter van De Stijl met Piet Mondriaan, komen ter tafel met een keur aan afbeeldingen! 

 

Met het verstrijken der jaren richten de ontwerpers zich meer en meer op “de gewone man”, zij die nu kranten lezen en een “radioapparaat” tot hun beschikking hebben. Dat in de jaren dertig-veertig politieke affiches oprukken en tevens  nationaal socialisme en fascisme aldus van zich doen spreken, moge in dit verband duidelijk zijn.  Ook tegenstanders van bepaalde regimes laten van zich horen. Zo zijn daar de Amerikanen, die in 1942 een opvallende affiche ontwerpen van een bom, om zo te proberen de ideologie van het hakenkruis uit te schakelen met  als opschrift: ‘More production’.  


Interessant in dezen is na 1945 de opkomst van de nieuwe mode en navenant nieuwe modemagazines voor de vrouw, in een tijd waarin een oorlog zoals van voorheen steeds verder weg lijkt.
Met een selectie posters uit diverse landen waarop boeken gepromoot worden, zoals die van Kees Kelfkens uit 1958 met: “Geef een boek”,  kan de lezer dit boek dichtslaan. Misschien niet voor lang:  de prachtige grafische vormgeving van de ontwerpers van Taschen zal ervoor zorgen dat het boek regelmatig ingekeken zal worden. Dat het boek in de drie wereldtalen Duits, Frans en Engels is uitgebracht,  is niet verwonderlijk. Een dergelijk groot en luxe uitgebracht boek zou in een kleine Nederlandstalige productie een veelvoud aan euro’s moeten gaan kosten.


Nu al kijk ik uit naar het vervolgdeel, dat wat mij betreft hopelijk grafici als Dick Bruna en Paul Huf aan bod laat komen.
‘The History of Graphic Design’, een heerlijk kijk-kunstboek om uren van te genieten!


Koos Schulte

Kijk voor meer informatie op de site: www.taschen.com


Auteur

Koos Schulte