Op zoek naar bewijs van ijstochten

JOURE

Matthy van Klaveren doet onderzoek naar de IJswegencentrales. Hij zoekt nu naar inwoners van het vroegere Haskerland die medailles of andere bewijsstukken hebben van de IJswegencentrale en medailles van de eventuele ijstochten.

In het begin van de II W.O. en net daarvoor werden er in Friesland heel wat IJswegencentrales opgericht. Zo ook IJswegencentrale Haskerland, de datum van oprichting is 23-12-1941 en daarna pakten ze direct flink door.

Er werden 8 rayons vastgesteld en op 8 januari 1942 vermeld de Leeuwarder Courant al de namen van de bestuursleden van elk rayon. Zij worden belast met de ledenwerving, met het aanstellen van de baanvegers tegen een redelijke vergoeding en met het plaatsen van de wegwijzers. Bovendien wordt er zelfs een IJskaart gemaakt van de gemeente Haskerland. Het betreft zeer zeker geen commercieel exemplaar, maar een exemplaar die intern gebruikt wordt. De acht rayons die zijn samengesteld (Joure, Delfstrahuizen, St. Johannesga, Rottum, Rotstergaast, Oudehaske, Haskerhorne en Stobbegat – Hasterdijken) staan aangegeven in diverse kleuren en het totale IJswegennet bedraagt 72 km en bovendien worden er 20 Wegwijzers geplaatst. De contributie om lid te worden is 25 cent en men verwacht binnen de gemeente grote deelname. Op de kaart wordt door middel van verschillende kleuren aangegeven voor welk traject een rayon verantwoordelijk is. Er wordt eind november 1942 nog vermeld dat de ijswegencentrale een subsidie van de gemeente ontvangt van ruim f 287,00. Alle gegevens zijn dus door middel van kleuren vast gelegd en als ondergrond is waarschijnlijk een oude basis kaart van de gemeente gebruikt. Dit valt af te leiden uit het feit dat links onder op de kaart nog Zuiderzee vermeldt staat, terwijl dat in 1932 toch IJsselmeer was geworden.

IJstocht

De kaart is ook gebruikt bij de organisatie van een mogelijke ijstocht. Zo staan bijvoorbeeld ook alle inschrijfpunten en mogelijk de controle posten aangegeven op de kaart met de naam van Café of Hotel. In het Nieuwsblad van Friesland wordt de eerste IJstocht op 26-01-1942 aangekondigd voor 31-01-1942. Of deze tocht is doorgegaan is onzeker. Een medaille van die tocht is (nog) niet terug gevonden, de dagen voor de tocht is er heel wat sneeuw gevallen en wat behoudens goedkeuring zoals in bovenstaande advertentie stond heeft ingehouden wordt ook niet duidelijk. Mogelijk is door één van deze oorzaken de tocht afgelast, maar de mogelijkheid bestaat ook dat door geringe deelname de medaille onbekend is. Op 23-12-1946 wordt weer melding gemaakt van een tocht nu op 27-12-1946 maar de dooi valt in op eerste kerstdag (25-12) en de tocht is niet doorgegaan. De vorst keert terug en voor zaterdag 11-01-1947 wordt de tocht weer vastgesteld maar opnieuw gooit dooi roet in het eten, vanaf 9 januari is er volop regen. In 1950 wordt nogmaals een poging ondernomen zoals de krant meldt van 31 januari voor 1 februari. De ijswegencentrale heeft echter geen gelukkige hand want op de 31 januari al sneeuw en ijzel en de volgende dag volop regen. Ook nu vinden we geen bericht van afgelasting, maar dat het is doorgegaan is erg onwaarschijnlijk. De eigen ijstocht was niet de eerste inspanning die men leverde. Bij de 2e uitgave van de 16-dorpentocht die plaats vond op 20-01-1942 kon men starten in Joure en bovendien kaarten voor deelname aanschaffen in alle rayons zoals uit de advertentie blijkt.

Sneeuwwoestijn in Haskerland

In 1956 bestaat de ijswegencentrale nog steeds, maar haalt dan wel negatief de krant. Onder dezelfde kop als hier boven staat meldt de inzender van een ingezonden stuk dat het er op lijkt dat de IJswegencentrale zeer actief is, maar dan alleen met het ophalen van de contributie. Het valt meerdere op en aan het einde van het jaar wordt er een Nieuwe IJswegencentrale opgericht. Er volgen na de winter van 1955/1956 een aantal wat mindere winters, gezien dan door de ogen van schaatsliefhebbers, maar dan komt winter 1962/1963. In december 1962 is de jaarlijkse vergadering van de 7 ijsclubs uit Haskerland. Wederom worden er vragen gesteld over de IJswegencentrale waar men niets van hoort en ook komt weer de ijstocht ter sprake door Haskerland. Nu heeft men het over een tocht van 85 km. Op woensdag 23 januari 1963 is het dan zover “IJsclub Eensgezindheid” uit Sint Johannesga organiseert de Toertocht Zuid-Haskerland over 30 en 60 km. Toch was dit niet wat men destijds wilde, want alleen Zuid-Haskerland werd aangedaan en de clubs van Noord-Haskerland stonden buiten spel. Tenminste als deze tocht is doorgegaan, want het ‘bewijs’ van een terug gevonden medaille is er helaas niet. Op woensdag 22 januari 1964 weer een aankondiging van een tocht maar deze moet vanwege dooi (regen en mist) worden geannuleerd. Het zit de ijsclubs van Haskerland en de IJswegencentrale niet mee. Opnieuw een tocht voor 3 januari 1970, mogelijk weer niet doorgegaan? Van de Toertocht Zuid-Haskerland zijn alleen tochten bekend uit 1982 – 1985 (2) – 1986 – 1987 en 1991 (2).

In 1962 werd dus gesproken over 7 ijsclubs in Haskerland. IJsclub “Eensgezindheid” uit St Johannesga, IJsclub “De Vriendschap” uit Oude Haske, IJsclub “De Driehoek” uit Rotstergaast, IJsclub “De goede Hoop” uit Stobbegat (Stobbega of Vegelinsoord), IJsclub “Doarpswille” uit Haskerhorne, IJsclub “Vlecke” uit Joure, IJsclub “IIswille” uit Rottum en IJsclub “Nooitgedacht” uit Delfstrahuizen. Dit zijn echter 8 clubs dus mogelijk was één van deze clubs in 1962 al opgeheven.

,,Nu bestaan ook niet meer alle clubs, in ieder geval heb ik van de ijsclubs uit Rotstergaast, Rottum en Delfstrahuizen geen ‘bewijs’ kunnen vinden dat ze nog actief zijn’’, zegt Van Klaveren. ,,Zullen er nu nog inwoners van het vroegere Haskerland zijn die medailles of andere bewijsstukken hebben van de IJswegencentrale en medailles van de eventuele ijstochten.’’