Recensie | Voor- en tegenspoed in ‘The American Dream’

JOURE

Na beëindiging van de Tweede Wereldoorlog ligt Europa grotendeels in puin. In de nieuwe politieke wereldorde lijkt Amerika dé grote machthebber. Velen, Amerikanen en niet-Amerikanen, gaan dromen van een toekomst in Amerika: ‘The American Dream’.

In het Drents Museum in Assen loopt momenteel de tentoonstelling onder dezelfde naam, opgezet met Kunsthalle Emden. Een catalogus uitgebracht door WBooks beschrijft de inhoud van beide exposities. Bij uitgeverij Scratch verscheen de graphic novel ‘De loterij’ naar het korte verhaal van Shirley Jackson, een verhaal dat feilloos aansluit bij het thema van de tentoonstellingen. H.Tupan, A.Rens, K.Henkel en A.B.Möhlmann: ‘The American Dream. Amerikaans realisme 1945-2017’. WBooks Zwolle. ISBN 978 94 625 8218 7. Als je maar hard genoeg werkt, kan alles bereikt worden. Consumptiegoederen die komen opzetten. The sky lijkt de limit te worden. Het abstract modernisme komt op: kunst voor de toekomst, los van de banden uit het verleden. De keerzijde is er echter ook: het leven van alledag, van de gewone mens. Niet iedereen blijkt succesvol te zijn. Armoede, drugs en criminaliteit blijken niet, zo niet lastig uit te roeien te zijn. De koude oorlog met de Sovjet-Unie, en de strijd tussen zwart en blank lijkt zich te verhevigen. The American Dream In het Drents Museum staat de periode 1945-1965 centraal en in de Kunsthalle Emden de jaren 1965-2017. De catalogus hanteert een andere indeling dan het Drents Museum dat doet. Begonnen wordt hier met de stad, waarmee met name New York bedoeld wordt met zijn wolkenkrabbers, de gele taxi’s, de metro, de bewoners, de etalages en niet te vergeten het afval wat er dagelijks los komt. Dan zijn er de verhalen: de jockey die zich opmaakt voor een race, een demonstratie die met politiegeweld uiteengedreven wordt en een dagje aan het meer te Central Park. De stillevens verbeelden eveneens de dagelijkse gang van zaken: een ontbijttafel, die haastig verlaten lijkt te zijn, een gesteven overhemd, dat bij nadere beschouwing van marmer gemaakt blijkt te zijn, of een kleurrijke verpakking van een pak Brillo-staalsponsjes van de hand van Andy Warhol. De mens in al zijn gradaties zien we ook in de stad; de vrouw, die gedachteloos voor zich uit kijkt naar, wij weten niet wie of wat, van kunstenaar Edward Hopper. Of Ada, een vrouw die kunstenaar Alex Katz tegenkwam. Beiden werden verliefd en Ada werd de muze van de kunstenaar. Maar liefst 250 portretten zou hij van haar maken! Ook het platteland, de strijd tussen mens en natuur, eenzame huizen te midden van de sneeuw, dan wel een landschap met daarboven een gele lucht van popartkunstenaar Roy Lichtenstein komt aan bod. Zijn er in de tentoonstellingsruimtes fragmenten van Amerikaanse films, historische gebeurtenissen en beroemde personages te zien, in de catalogus worden deze uitgebreid beschreven. Erg indringend is de muzieklijn in het museum waarin via koptelefoons indringende songs uit de Amerikaanse geschiedenis te beluisteren zijn: het lied van de Civil Rights “We shall overcome”, het blije lied “There’s Peace in Korea”, geschreven na beëindiging van de Korea-oorlog, “Fly me to the Moon”, de song van Frank Sinatra, die gezongen werd door ruimtevaarder Buzz Aldrin toen hij de maan betrad. Of: “He was a friend of mine”, een lied van The Byrds, die het schreven nadat president Kennedy vermoord was. Overigens een lied van de lp ‘Turn Turn Turn’ van die band, waarin het titelnummer een blik werpt op de toekomst, een tijd die alleen maar beter zou moeten worden… Een song, die alles in zich heeft wat The American Dream (aanvankelijk) voor ogen stond… Behalve dat de tentoonstelling een onuitwisbare indruk zal nalaten bij menigeen, die deze bezocht, is het boek eveneens een prachtig aandenken aan een met uiterste zorg opgezette expositie. De zoveelste succesexpositie in het Drents Museum! De tentoonstelling ‘The American Dream. Amerikaans Realisme 1945-2017’ loopt nog t/m 27 mei 2018 zowel in het Drents Museum Assen als in Kunsthalle Emden. Miles Hyman naar Shirley Jackson: “De loterij’. Scratch. ISBN 978 94 92117 73 1. In juni 1948 publiceerde Shirley Jackson (1916-1965) in ‘The New Yorker’ een kort verhaal, dat bij velen hevige emoties opriep. Veel mensen zagen het als een allegorie van angst en willekeur uit deze periode waarin de anticommunistische Koude Oorlogshysterie van McCarthy hoogtij vierde. Anderen zagen er een anti-Amerikaanse strekking in en het faillissement van de literatuur in de Verenigde Staten. Het verhaal zou in Zuid-Afrika in de ban gedaan worden Het plot oogt simpel maar zorgde er voor dat de schrijfster in de VS de bijnaam “koningin van de Southern Gothic” toebedeeld kreeg. Zeer bijzonder is het dat haar kleinzoon Miles Hyman (1962) de novelle tot een graphic novel wist te bewerken. De loterij Elk jaar wordt er door de gemeenschap van een klein dorp in New England een loterij georganiseerd. Iedereen leeft toe naar het eeuwenoud ritueel waarvan niemand meer weet heeft hoe en wanneer het ooit begon. Hyman verbeeldt de twee dagen waarin de gebeurtenis zich af gaat spelen. Zonnige dagen, die iedereen op zijn of haar eigen manier weet door te brengen. Joe en Harry die de lootjes gaan maken, de kinderen die stenen gaan verzamelen, en mensen die zich optutten. Op de dag van de loterij is het helder en zonnig, kortom een heerlijke zomerdag. De dorpsbewoners verzamelen zich en iedereen mag een lootje trekken. Zelfs kinderen mogen daarbij meehelpen. Mr. Summers leidt het gebeuren op onvolprezen wijze, kordaat, na afloop moet iedereen immers op tijd zijn voor de maaltijd thuis! Naam na naam wordt opgesomd en dan is daar de winnaar. De trekking krijgt een onverwachte wending, hoewel de afloop - in grote lijnen - bekend is bij de 300 ingezetenen, die het gehucht rijk is… De keerzijde van The American Dream Elke mooie droom heeft zijn keerzijden. Het streven naar eigen geluk kan een gedrag op gang brengen, dat door egoïsme en eigenbelang wordt gedreven. Hardvochtigheid tegenover anderen kan leiden tot sociale uitsluiting van individuen. De werkelijkheid blijft voor hen zo een niet-gerealiseerde droom. Het gaat in deze loterij in wezen dan ook niet om wat er te winnen is, maar juist om wat er te verliezen valt… Met ‘De loterij’ heeft Hyman de short novel, geschreven door zijn oma, in een broeierige film-noir sfeer verbeeld. Ogenschijnlijk paradoxaal omdat elke illustratie in dit boek het warme kleurgebruik dan wel de uitwerking kent, die zo van een schilderij van Edward Hopper afkomstig zou kunnen zijn. Het licht tegenover de duisternis… ‘De loterij’ is een stripverhaal waarin het beeld overheerst, maar dat daarentegen veel impact heeft op de lezer. Als een voyeur sluit je na lezing bijna beschaamd het boek, waarvan de story vervolgens nog uren blijft hangen. Zou de ons hier voorgeschotelde loterij op identieke wijze ook niet in een kleine Nederlandse gemeenschap gehouden kunnen worden… Een magistraal verbeeld boek dat weet te fascineren van het begin tot het einde! Koos Schulte

Auteur

Brenda van Olphen