Recensie | Alle inns en outs rond de strijd om Grebbeberg

SNEEK

Nabij het 17de eeuwse Fort aan de Buursteeg te Renswoude wordt momenteel druk gewerkt aan het Grebbelinie Bezoekerscentrum, dat op 8 juli 2017 haar deuren opent.

Het publiek is dan welkom om een kijkje te nemen in de boeiende geschiedenis van de Grebbelinie, een waterlinie die eeuwenlang door het leven ging als een uitermate goede verdediging. Het Bezoekerscentrum is het ideale startpunt om wandelend of fietsend de geschiedenis van de omgeving te verkennen, waarbij uiteraard de Slag om de Grebbeberg in de meidagen van 1940 het meest tot de verbeelding zal spreken. Voor de permanente tentoonstelling in het Grebbelinie Bezoekerscentrum heeft Stichting O-gen een beroep gedaan op Studio Vaessen, bestaande uit Hennie Vaessen en Tine Bouwhuis. Met hun uitgaven welke verschijnen bij Pelikaanpers in Oosterbeek weten zij een groot publiek aan te spreken met hun vooral op de Tweede Wereldoorlog gebaseerde stripuitgaven. Beider boek ‘Strijd om de Grebbeberg’ laat niemand onberoerd, zodat het als een unieke handreiking naar de geschiedenis rond voornoemde berg mag gelden. Hennie Vaessen: ‘Strijd om de Grebbeberg’. Pelikaanpers Oosterbeek. ISBN 978 94 90000 05 9. Bij het tot stand komen van‘Strijd om de Grebbeberg’ hebben de makers duidelijk voor ogen gehad niet het heldendom te gaan accentueren, maar het leven rond gewone personages in een buitengewone situatie. Een situatie, die ontstond nadat Adolf Hitler in Duitsland in 1933 aan de macht kwam en sedertdien het onbestemde gevoel van dreiging leek toe te nemen. Enigszins geschrokken werden vanaf 1936 alle IJssel- en Maasbruggen bewaakt, werden er her en der kazematten, bunkers, gebouwd en werd de Grebbelinie versterkt. Een echt hoofdpersonage kent het stripboek ‘Strijd om de Grebbeberg’ dan ook niet of het zou Gerard Roodhart moeten zijn, “de rooie”, die we vanaf het begin tegenkomen. Op 29 augustus 1939 werd het Nederlandse leger gemobiliseerd, een onderneming waarbij 280.000 mensen bij betrokken waren. We zien Gerard en een aantal maten ingekwartierd worden bij de familie Akkerman, een gebeurtenis die zowel voor de familie als de soldaten een hele ingreep is. Soldaten, die er aanvankelijk van uitgaan dat het met een oorlog zo’n vaart niet zal lopen en dat de mensen die in Rotterdam wonen, vesting Holland, al helemaal niets te vrezen hebben… Het dagelijkse leven van de soldaten bestaat voor een groot deel uit het graven van stellingen totdat het 10 mei 1940 wordt. Versperringen worden geplaatst, bruggen opgeblazen, en met schepen en treinen worden duizenden burgers uit dorpen en steden langs de Grebbelinie geëvacueerd en naar veiliger plaatsen gebracht. Ongeveer 23.000 man Duitse troepen rukken op in de richting van de Grebbeberg, die door 2.500 Nederlandse soldaten verdedigd wordt. Het paniekerige begin van de oorlog met telefoonkabels die alsnog uitgerold moeten worden, huizen die opgeblazen worden om een vrij schootsveld te krijgen, en burgers die een heenkomen zoeken naar elders, staat in schrille tegenstelling tot het geduldig grazende vee langs de rivier. Het schieten van de soldaten op eigen geleding, het doden - en vrijlaten - van de dieren uit diergaarde Ouwehand omdat deze midden in de vuurlinie komt te liggen, het hoofdkwartier van majoor Landzaat in Het Paviljoentje, en de Duitse luchthaven Delmenhorst vanwaar de bommenwerpers op 14 mei vertrekken richting Rotterdam, zijn zaken die op integere wijze zijn verbeeld door Hennie Vaessen. Met de capitulatie, ingezet na het ondertekenen van generaal Winkelman, en de waardering voor het Nederlandse leger bij monde van generaal Von Küchler (!) worden de Nederlandse soldaten ontwapend en krijgsgevangen gemaakt. Het boek van Hennie Vaessen eindigt - bijna – zoals het begonnen is. Bij de dodenherdenking op de Grebbeberg bezoeken een oud strijder en zijn familie één speciaal graf: dat van Gerard Roodhart. Na het leggen van de bloemen begeeft men zich naar de uitgang, waarbij de schoonzoon opmerkt: “Jammer, dat hij er nooit over praat…” Misschien is het deze zin, die mij het meest ontroert. Ook mijn schoonvader moest als negentienjarige , in de kracht van zijn leven, met een aantal maten vanuit Gorredijk richting Grebbeberg. Vrijwel nooit kwam deze gebeurtenis echt ter sprake… Ik herinner me dat toen hem in de jaren negentig een onderscheiding werd toegezonden, er gniffelend werd gezegd dat “pake nu een echte “held” was…” Met de kennis van nu, anders gezegd: na het lezen van dit boek, zouden deze woorden niet gezegd zijn…! ‘Strijd om de Grebbeberg’ is een boek dat ik IEDEREEN, jong en oud, aanraad om te gaan lezen. Juist de verborgen emotie die Vaessen heeft ingebouwd in zijn scenario maakt het tot zo’n warm, menselijk verhaal, los van het subtiele tekenwerk dat in overwegend fraai pastel tot ons komt. Wat dat betreft spreekt het omslag al meteen tot de verbeelding: persoonlijke zaken van iemand die de meidagen van 1940 niet heeft overleefd, evenals de meer dan 500 overige niet met naam genoemde Nederlandse gevallenen rond de Grebbeberg. Knap om de oorlog op deze wijze, zonder opsmuk, te verbeelden! Koos Schulte

Auteur

Brenda van Olphen