Recensie | De Jordaan zingt als nooit tevoren

Sneek

Wie denkt aan de Amsterdamse Jordaan zal meteen de typische volksbuurt voor zich zien waar solidariteit troef is, het café de verbindende factor, en het Jordanese lied floreert als nooit tevoren.

Een gedachte die deels waar is, maar door de tijd grotendeels achterhaald. Hoe anders is het leven er nu als men het vergelijkt met vijftig jaar, laat staan een eeuw geleden. Terugmemoreren is echter prettig, zeker als daar de factor muziek een rol gaat spelen. Muziekliefhebbers van het Jordanese lied komen zeker aan hun trekken bij de fraai uitgebrachte serie ‘Parels van de Jordaan’ door TopNotch; maar liefst tien cd’s vol repertoire uit de tijd dat de wijk nog een echte volksbuurt was, de bewoners nog bijnamen hadden, en gezang en het draaiorgel voor het dagelijks vertier zorgden. Elke cd is fraai vormgegeven door de bij stripliefhebbers erg geliefde tekenaar Erik Kriek. En wat te denken van de prachtige biografie in stripvorm van die andere grote Jordanees André Hazes, verbeeld door tekenaar Ben Westervoorde en scenarist Jan-Willem de Vries. Redenen genoeg om De Jordaan eens onder de loep te nemen. De Jordaan eertijds In 1612 werd er begonnen met de bouw van de Jordaan, een deel van het toenmalige derde uitbreidingsplan: lage houten huisjes langs vaarten waarbij verharde polderweggetjes, omgeven door tuinderijen en honderden molens. De eersten die hier in het welvarende Holland gingen wonen, zouden uit Zuid-Europa afkomstig zijn. Er was hier immers werk in overvloed in de tegelbakkerijen, touwslagerijen, kanongieterijen, scheepswerven, leerlooierijen, tegelbakkerijen, drukkerijen en houtzagerijen. De buurt was gebouwd volgens het patroon van een halve cirkel, schuin ten opzichte van de Prinsengracht bezijden de aangrenzende straten en bruggen van de ook destijds al meer welvarende grachtengordel. In de 19e eeuw begon de Jordaan te verpauperen, bouwvallige panden werden gesloopt, en er was een enorm geboorteoverschot. Door de toenemende slechte woonomstandigheden ging de lichamelijke conditie van de arbeidersgezinnen achteruit met als gevolg: epidemieën die ontstonden ten gevolge van de gebrekkige hygiënische omstandigheden. Als gevolg hiervan ontstonden er in de loop de jaren sociale spanningen, zoals het Jordaanoproer in de crisistijd. De jaren vijftig van de vorige eeuw werden die van grootschalige sloop en nieuwbouw; eeuwenlang had men immers panden gebouwd, welke een periode van ongeveer vijftig (!) jaar mee moesten gaan. In de jaren zestig begon het grootschalig restaureren. Onbewoonbaar verklaarde woningen maakten plaats voor nieuwbouw. De Jordaan nu Momenteel telt de Jordaan zo’n 13.000 woningen, veelal kleine etagewoningen, die hoofdzakelijk in de 19e eeuw of in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw gebouwd werden. In tegenstelling tot de voorafgaande eeuwen bestaat 70 procent uit eenpersoonshuishoudingen! Jan-Willem de Vries & Ben Westervoorde: ‘Hazes de stripbiografie 1951-1976. Bloed’. Uitgeverij Silvester. ISBN 978 94 6306 122 3. Onlangs verscheen op romanformaat ‘Hazes. Bloed’ het eerste deel van de graphic novel-trilogie, waarvan de vervolgdelen logischerwijs ‘Zweet’ en ‘Tranen’ zullen gaan heten. Stripjournalist-biograaf Jan-Willem de Vries staat garant voor het scenario, terwijl Ben Westervoorde het illustratiewerk voor zijn rekening heeft genomen. Laatstgenoemde, een volbloed Amsterdammer, heeft met overduidelijk plezier het prettig leesbare scenario van De Vries verbeeld. En of je Hazes al dan niet waardeert, doet aan dit boek niets af. Centraal staat het enerverende leven van de jonge Jordanees, dat zich hoofdzakelijk afspeelt in deze Amsterdamse volksbuurt in de tijd dat er nog op straat gespeeld kon worden. ‘Bloed’ begint met het afschieten van de as van de overleden volkszanger door tien vuurpijlen van het strand van Hoek van Holland op 23 september 2005. Vervolgens neemt de Vries ons mee naar de eind jaren vijftig waarin de kleine André geen moeite te veel is om wat bij te verdienen. Geld dat vader met plezier in ontvangst neemt, maar wee je gebeente als het te weinig is… De driftige vader is een tiran, die het zowel zijn vrouw als de kinderen erg lastig maakt. De drankfles is zijn beste kameraad! De kleine Hazes leren we kennen als een straatjochie dat naast zijn leven op straat thuis graag meezingt met zowel Italiaanse hits als in later tijd rock and roll en blues! Eenmalige roem is zijn deel als hij op Bevrijdingsdag 1959 na het zingen op een sinaasappelkistje ontdekt wordt door Johnny Kraaykamp. Met zijn heldere stemmetje vertolkt hij in de Phonogramstudio twee liedjes, waarbij orkestleider, tekstschrijver en talentscout Jack Bulterman, door kinderen aangesproken als “ome Jack”, hem op zijn gemak stelt. Een televisieoptreden volgt, maar daarna wordt het stil; slechts een Jordanees draait het plaatje nog eens op zijn pick up… In de jaren, die volgen , brengt André het tot bloemenverkoper, bouwvakker, sloper, slagersassistent, marktkoopman, patatbakker , schoorsteenveger en matroos. De bekende twaalf ambachten… Het eerste deel eindigt met André als barkeeper. Wanneer iemand hem half in de lorem vertelt over zijn vrouw, die met een ander kerstmis viert, schrijft Hazes zijn eerste tekst. Deze zal legendarisch worden: ‘Eenzame kerst’. Een nieuw tijdperk breekt aan voor de dan 25-jarige Jordanees! Een fijn boek om te lezen waarbij ik nu al uitkijk naar het vervolg, een vervolg waarvan ik de afloop al ken… De vlotte atoomstijl van Westervoorde en het sentimenteel ‘Kruimeltje’-aandoende gegeven werken hartveroverend in dit boek dat er ook grafisch mag zijn! Overigens is het boek ook als ‘Mokum-editie’ verkrijgbaar! DE MUZIEK VAN DE JORDAAN Parels van de Jordaan. (77 min.) TopNotch 5718241. Deel uitmakend van een havenstad is het niet verwonderlijk dat er altijd gezongen werd. Het volkstoneel trok vaak veel publiek naar het theater waar de Jordaan het decor vormde. Opmerkelijk dat juist een Rotterdammer, Louis Davids, veel liedjes over deze wijk geschreven heeft. In de jaren vijftig was het Henvo, Henk Voogd, die een zangwedstrijd ging organiseren waarbij een plaatopname de hoofdprijs was. Johnny Jordaan werd nummer één, Tante Leen tweede en Duo de Munk, inderdaad de grootouders van Danny, derde. Op deze cd zingen diverse Amsterdammers liedjes met een lach en een traan. Bekende vocalisten zoals Johnny Jordaan, Willy Alberti , Manke Nelis en Bolle Jan (vader van René Froger) en minder bekende zoals Selma van Loggem, Paula Dennis en Sjaan uit de Jordaan. 25 Liedjes, die destijds veel succes kenden, maar uit het zicht raakten toen de popmuziek eind jaren zestig en de schlagers uit het zuiden immens populair werden. Johnny Meijer: ‘All Of Me’. (72 min.) TopNotch 5718264. Meijer (1912-1992) was de accordeonist van de Jordaan. Zowel als solist en als leider van een eigen combo trad hij op in talloze restaurants, nachtclubs en op feesten en partijen. Hij begeleidde alle groten uit de Jordaan en dankzij zijn enorme virtuositeit maakte hij in 1974 ook een prachtige lp met de Dutch Swing College Band. Een erg diverse instrumentale cd! Willy Alberti: ‘De Dievenwagen’. (78 min.) TopNotch 5718261. In het bevrijde Nederland wil men aanvankelijk graag Engels repertoire beluisteren. Willy Alberti (Carel Verbrugge, 1926-1985) gaat op aandringen van Henvo Italiaans zingen. Zo belandt hij met ’Marina’ zelfs in de Amerikaanse top 100. Later zal hij vooral Nederlands gaan zingen. ‘O Mooie Westertoren’, ‘De Jordanees’ en ‘Mooi is Amsterdam bij nacht’ zijn liedjes die iedereen nog van hem kent! Johnny Jordaan: ‘Een pikketanussie’ ( 2cd, 153 min.) TopNotch 5718251. Johnny Jordaan (1924-1989) heette eigenlijk Hendricus van Musscher en was de neef van Willy Alberti. Aanvankelijk was hij een zingende kelner, maar na de winst in “de beste stemmen van de Jordaan” , werd hij het geluid van de Jordaan. Het blijft vreemd dat de VARA zijn platen weigerde te draaien, “een smet voor de arbeidersklasse”. Hun eigen Willem Parel (alias Wim Sonneveld) was geen probleem! Alle hits van Johnny Jordaan zijn op deze dubbelaar verenigd: van ‘Jordaan wals’ tot ‘Radijs’ en van ‘Op de Oude Lindengracht’ tot ‘Geef Mij Maar Amsterdam’. Tante Leen: ‘Diep In Mijn Hart’. (2cd. 153 min.) TopNotch 5718255. Het vijftiende kind uit een nest van zestien was aanvankelijk garnalenpelster om later Café Royal te gaan uitbaten, een zaak die ze later dankzij haar plaatverkoop kon kopen. Toen Johnny Jordaan in 1972 moest stoppen met zingen, stopte ook zij abrupt. Zelfs in haar café zong ze niet meer. Later zou haar borstbeeld naast dat van Johnny geplaatst worden op de kop van de Leliegracht. Meer dan vijftig liedjes waaronder ‘Rode Rozen’ en ‘Op Die Ouwe Nieuwendijk’ roepen herinneringen op aan voorheen. De albums van Manke Nelis (TopNotch 5718262)’Ze Zeggen Dat Ik En Schooier Ben’, Duo De Munk (TopNotch 5718271)’Het Vrolijke Jordaan Gezin’, Alie Roelvink (TopNotch 5718268)’De Meid Van De Straat’, inderdaad de moeder van Dries(!), Zwarte Riek (Rika jansen) (TopNotch 5718266) ‘Amsterdam Huilt’, en Louis Davids (TopNotch 5718273) ‘Als Je Voor Een Dubbeltje Geboren Bent’ voltooien de collectie ‘Parels van de Jordaan’. Een prachtig overzicht van het Jordaan-lied door de decennia heen, schitterend vormgegeven door Erik Kriek! Dat de andere groten uit de Jordaan André Hazes en Koos Alberts in deze selectie ontbreken heeft er waarschijnlijk mee te maken dat hun muziekrechten elders liggen. Enigszins jammer is het dat de orkestleiders onvermeld staan evenals de exacte gegevens van de oorspronkelijke plaatopnamen. Maar bij deze pracht presentatie is het waarschijnlijk een kniesoor die daarop let. Koos Schulte

Auteur

Brenda van Olphen